martes, 26 de agosto de 2014

Milagro de North Jackson no Palomar (e II)

Empeza-la segunda parte dun texto que se contaba escribir do tirón parécese ós primeiros minutos dunha prórroga. Ambos equipos, e o escritor tamén, acaban de pasar por un pico de tensión e francamente esperaban estar descansando a estas alturas, así que empezan deixándose levar.
Mentras o escritor comenta algunha xeneralidade para ir tapando a pantalla, os North Jackson Chiefs fan unha ou dúas faltas rutinarias, solo por meterse outra vez na dinámica do xogo. Unha delas cométea Travis Smith, o rapaz que tivera o partido nas súas mans un minuto antes. É a quinta; queda eliminado.
A estas alturas, todos estamos cargados de faltas. Despois de Smith sona un silbato que envía a outro Chief ó banquillo. Volve sonar e esta vez o eliminado é un rapaz de Ribadeo. Con dous minutos de prórroga xogados, os Chiefs non teñen ningún sustituto dispoñible, así que están exactamente igual ca nosoutros, aguantando cos cinco últimos xogadores dispoñibles. Os de Ribadeo, pola súa parte, teñen dous xogadores en cancha.
Unha das técnicas de defensa máis crueles do baloncesto consiste en deixarlle o balón e todo o espacio que queira ó peor do equipo rival, únicamente cortándolle as liñas de pase. Chámaselle "flotar ó xogador".
Cando eres rotundamente malo entras na cancha seis ou sete minutos cada partido para que descanse o teu titular e para realizar certas labores loxísticas que fan que o partido siga en movemento: cortar á zona para abrir espacios, pasar pronto a pelota para que circule con velocidade, bascular en defensa de lado forte a lado débil, ir ás axudas e ós bloqueos e a pecha-los rebotes.
Pero no medio dunha xogada calquera veste coa pelota nas mans, con todo o tempo do mundo para pensar e elevado de todas esas labores oscuras que te abruman, e a situación toma un tinte irreal, onírico. Os rivales mírante con respeto, deixando distancia.
Entonces caes na conta de que hai un reloxo correndo e necesitas toma-la responsabilidade de atacar, e sintes que te acaban de pillar bailando cando xa apagaran a música. A partir daquí o único límite márcao a túa desesperación: tiros de nove metros, dobles flagrantes, bandexas cos dous pés no chan... Eu unha vez púxenme a botar, funme fácilmente do meu defensor e mentín unha canasta fácil, con inusitada solvencia, solo para descubrir que confundira a liña do campo de baloncesto cunha de futbito que había pintada ó lado e levaba desde o principio da xogada botando fóra.
Na prórroga atacamos coma si nos estiveran flotando ós cinco á vez; sin posicións, sin orden nin concerto, con botes nos pés e pases mal dados. Aínda así, a trompicóns, vamos metendo algunha canasta, porque despois de todo estamos xogando contra dous.
Entonces chega o peor momento: un dos de Ribadeo colócase na liña de fondo para sacar, molestado aínda que non moito por un dos nosos, mentras que o outro corre en zig-zag para encontrar un pase e tódolos demáis tratamos de defendelo ou tapa-lo pase ou bascular ó lado débil ou sabe dios qué, pero en xeral acabamos correndo detrás del como unha fila de patos seguindo a súa mai.
Encontran o pase unha e outra vez, e a partir de ahí o que saca nin siquiera se molesta en subir ó ataque; quédase no seu campo mirando cómo o seu compañeiro e os catro incompetentes que o seguimos, desesperados e a punto de desbandar, nos vamos achegando pouco a pouco á canasta. Un par de veces incluso se senta, na súa bombilla. Despois nosoutros tropezámonos ou facémonos bloqueos a nosoutros mesmos, ou saltamos todos a un tempo, catro defensores caendo á vez na mesma finta, un espectáculo digno de ver, e cando nos queremos dar conta o de Ribadeo meteuos outro triple.
Mentras tanto, no outro partido ambos equipos teñen un número previsible de xogadores e esquemas razonables, así que se mantén equilibrado. Cando quedan menos de dous minutos para o final da prórroga, os silbatos sonan tres veces. Dúas delas, apenas con dous segundos de diferencia, marcan a eliminación de dous Chiefs. A terceira é no Palomar. Ó triplista de Ribadeo escápaselle o balón e fórmase unha montonera, plumas volando por todas partes, durante a cal me pegan un manotazo na muñeca. Probablemente alguén do meu equipo, aínda que solo sexa por estadística. O árbitro para o partido e pítame falta a min. A quinta, tamén. Terei que ve-lo final do partido no banquillo.
A falta de 32 segundos por xogarse, North Jackson vai tres puntos por detrás de Fort Payne, con dous xogadores menos en cancha e sin a posesion. A lóxica dicta que faigan falta e paren reloxo, posiblemente Chad Cobb que solo leva dúas, e despois esperen ó fallo de Fort Payne nos tiros libres. En lugar deso, tenen un destello de boa sorte e un xogador de Fort Payne comete pasos, así que recuperan a pelota directamente. Cobb asume a responsabilidade do ataque. Recibe do pivot, levántase en carreira marcado por dous xogadores e lanza un triple desde moi lonxe. O balón describe unha parábola moi aberta e acaba entrando limpia.
O público que abarrota o pabellón vólvese tolo, as cheerleaders animan, Jad e Robert gritan emocionados, Thomas Lake tén que pasarse ás maiúsculas na transcripción porque o speaker do pabellón está gritando, con toda a forza que pode "¡EMPATE A 67!". Eu míroo desde o banquillo e probablemente sexa porque aínda estou cabreado pola miña eliminación, pero non me resulta particularmente emocionante.
No mesmo episodio de Radiolab no que oín esta historia entrevistaban antes a Malcolm Gladwell. Estaba presentando un libro sobre David e Goliath, posiblemente todo o programa fose unha excusa para falar con el. Gladwell defendía en Radiolab que deberíamos apoiar ó favorito. Argumentábao de moi diversas maneiras, o tipo é brillante; decía por exemplo que o que está en desventaxa teórica pode xogar coas normas: permitímoslle a David que vaia armado, ó Atlético que se dedique a defender durante 50 minutos na final da Champions League. Supoño que tén razón, pero a min flotábanme de pequeno e hai cousas que non son capaz de procesar.
O partido sigue empatado a falta de 15 segundos, cando cae eliminado por faltas o antepenúltimo Chief. A prórroga estase acabando e un xogador de Fort Payne tén dous tiros libres para poñer ó seu equipo por diante. Respira fondo, flexiona as rodillas, centra a mirada na traseira do aro. Falla o primeiro. Bota forte un par de veces cando o árbitro lle devolve o balón e despois agárrao, recupera o tacto, recalibra a forza. Falla o segundo. O único límite, etc. Un compañeiro seu caza o rebote e mete canasta con inusitada solvencia, pero os árbitros anúlana por unha falta anterior. A pelota é para os Chiefs. Un formigueo de entusiasmo recorre o pabellón.
Outro dos razonamentos que fai Gladwell é que o favorito está obligado a gañar. Non lle supoñerá ningunha alegría, pero é a súa obligación; non facelo sería un desastre. Mentras o espectador, e Jad e Robert, animan casi involuntariamente ó underdog, están pasando por alto o verdadeiro drama que teñen diante. O partido escápasenos sin que seipamos cómo evitalo, estamos nadando contra corrente, tratando de manter a cabeza alta e pateando desesperados baixo a auga. Non entendemos nada, deberíamos estar peleando polo basket-average.
Un dos Chiefs colócase na liña de fondo para sacar, molestado aínda que non moito por un rival, mentras que o outro corre en zig-zag para encontrar un pase, e os demáis Wildcats tratan de defendelo pero en xeral acaban correndo detrás del. Finalmente recibe e acaba por tirar un triple en carreira.
Falla, pero o que sacara, en lugar de quedarse no seu campo, correu toda a pista sin oposición e plantouse debaixo do aro rival xusto a tempo para recolle-lo tiro do seu compañeiro. Os Wildcats danse conta e corren hacia el en desbandada. Fai unha finta de tiro e caen catro Wildcats á vez, plumas volando por todas partes, un espectáculo digno de ver.
Mete a canasta definitiva no último segundo. Unha escena de película.


REFERENCIAS
"2 on 5" de Thomas Lake

miércoles, 20 de agosto de 2014

Fragmento de "La batalla por el Polo Norte": Observacións de campo do doutor Cook entre os inuit

"Estábamos en un período de monogamia. Uno de los esquimales, un tal Nyah, había cedido cierto número de mujeres en lugar de perros, y no había en la tribu más que un solo hombre que tuviera dos mujeres.
Tan pocas eran las mujeres con respecto a los hombres que alguno de estos, en edad de casarse, se veía obligado a renunciar a las ventajas de a vida matrimonial, por falta de compañera.
Sin embargo, los esquimales procuraban arreglarse; en efecto, con nuestro consentimiento, muchos hombres cambiaban sus mujeres, así como en otros casos las mujeres elegían otros hombres. Estos cambios parecía que hiciesen felices a todos, porque nadie expresaba ningún disgusto."

jueves, 3 de julio de 2014

Fragmento de "Like, totally", de Dylan Moran

"They say to themselves: why, I can't get it right in this lifetime, but in the next life it'll be right; in the spiritual afterlife. Which makes no sense at all, really. It's your choice, of course, if you want to believe all this, but why would you want a spiritual afterlife? Surely you should sort your spirit out now, while you're here. The spirit is what's challenged, the spirit is what suffers all the knocks, the spirit is the thing you have to master.
If you are going to have an afterlife, why not just have a physical afterlife? Just come back as a tentacle and a set of lips looking for huge lumps of chocolate to fuck..."

lunes, 30 de junio de 2014

Ciencia e aventura

A expedición Discovery foi organizada conxunta e moi disputadamente por dúas asociacións científicas, a Royal Society e a Royal Geographical Society (RGS de aquí en diante), cuias diferencias a priori cabe supoñer que non serían moi grandes.
A Royal Society, fiel a unha historia na que participaran por igual matemáticos, biólogos e inventores, fixaba unha serie moi amplia de obxectivos científicos (recollida e estudio de especímenes, análise da meteoroloxía, establecemento dunha historia xeolóxica, etc), estudiando en profundidade as zonas xa coñecidas. Pola súa banda, a RGS, co seu presidente Clements Markham ó frente, pretendía centra-la expedición na exploración xeográfica do que por entonces aínda era un vacío nos mapas, terra incognita, hic sunt dracones
A diverxencia parece pequena, pero é un punto de apoio no que facer palanca. Así, pódese exemplificar coa Discovery o dificil equilibrio entre ciencia e aventura, ciencia e espectáculo: establecer un obxectivo coma unha marca de furthest South atraería o interés do público e aseguraría a financiación; pero a razón lexitimadora do esforzo era o avance da ciencia, o ben común.
Este conflicto reprodúcese constantemente na exploración moderna, desde que cristianizar salvaxes a base de milagros deixou de ser unha excusa admisible para botarse ó mar. A carreira espacial(1), por exemplo, foi un choque de cervos de catorce puntas pero estivo pavimentado de descubrimentos e avances tecnolóxicos; Thor Heyerdahl navegou na Kon-Tiki para probar que era posible que a Polinesia fora colonizada dende América, e o seu viaxe foi ó mesmo tempo unha aventura prodixiosa e un experimento científico relativamente inútil.
Pero o problema vai máis aló, e chega incluso á inauguración do Mundial de Brasil(2). E vén sendo o mesmo que enfrontan os divulgadores científicos e incluso eu, modestamente: facer artículos atractivos e interesantes, listas de 8 experimentos científicos que farán que creas en fantasmas escritas en párrafos cortos cheos de fotografías; ou ben construir muros de texto inmisericordes como acantilados de xeo con ovos de pascua oscuros e valiosos. Haberá términos medios para facer esto, por cierto, pero este es Pedro y sobre esta piedra edificaré mi Iglesia, ou algo así.
Falando da carreira espacial, digo como si non fose eu o que meticulosamente deixei caer na frase anterior unha referencia a ela para introducir este tema, estou lendo ultimamente sobre outro bon exemplo deste equilibrio.
O ISEE-3 era un satélite lanzado pola NASA en 1978 para estudia-la interacción entre o campo magnético terrestre e o vento solar, que en 1982 estaba tranquilamente orbitando en torno a un punto de equilibrio gravitatorio entre a Terra e o Sol(3), recollendo datos e realizando un traballo oscuro e valioso para a Ciencia, é de supoñer; pero entonces véuselle encima metafóricamente o cometa Halley(4).
O Halley iba achegarse á Terra por primeira vez na era espacial (por primeira vez, de feito, desde a primavera de 1910, cando Wilson, Bowers e Cherry estaban preparándose para embarcar no Terra Nova), e varias axencias espaciais querían aproveitar esa oportunidade de ouro para mandar sondas ó seu encontro. Estábase formando unha "Halley Armada", na que participarían os xaponeses, os europeos e os rusos, que mandaban dúas naves. Pero a NASA non preparara nada. E estamos falando dos anos 80, da Guerra Fría e a Guerra das Galaxias; había peleas que EEUU simplemente non podía rexeitar. Iba ser un desastre propagandístico.
Así que se agarraron a unha medida de última hora ideado por un matemático de órbitas chamado Robert Farquhar: en 1982 cancelaron abruptamente a misión da ISEE-3, sacárona da súa órbita e colocárona nunha ruta que a levaría finalmente a cruzarse máis ou menos co Halley en 1986, pero sobre todo co Giacobini-Zinner no ano 85, unhos meses antes de que os rusos e o resto da Armada chegase ó Halley. A ISEE-3 converteuse na primeira nave en sobrevolar un cometa, e esa particular furthest South evitoulle a vergonza mediática á NASA.
Vista sin ter nin idea, a ruta que Farquhar lle fai tomar á ISEE-3 é fascinante. Primeiro frénaa elegantemente na súa órbita e a nave cae hacia a Terra, pero aceléraa o xusto para que pase de largo. Acaba por pararse de novo, sobre as puntas dos pés, e volve a caer hacia a Terra coma un alfil atacando e a pasar de largo; repíteo unha e outra vez, describindo oitos, complicados pasos de baile cada vez máis rápido, colándose entre a Lúa e a Terra con gracilidade. A danza de Farquhar acaba nun final apoteósico no que a Lúa desvía á ISEE-3 coma se fosen bolas de snooker, prométovolo, e a manda nunha nova traxectoria na que acaba por cruzarse cos cometas.
É unha demostración de precisión, un testimonio de xenialidade(5), e sálvalle a honra á NASA; pero faino a costa de cancela-la misión orixinal da nave e interrumpi-la súa labor científica. Ademáis é un logro vacío, porque a ISEE-3 estaba diseñada para estudiar algo moi concreto, e non tiña o instrumental adecuado para que a lanzasen á aventura de cazar cometas.
O equipo orixinal da nave protestou amargamente, incluso na prensa, denunciando que Farquhar lles roubara a ISEE-3. El defendeuse decindo que en realidade a tomara prestada: a nova órbita devolveríaa finalmente ás cercanías da Terra nunhas décadas, e entonces ocuparse dela sería responsabilidade de quen mandase na NASA naquel momento.
Pero foron pasando os anos e o que a axencia espacial fixo foi basicamente olvidarse da nave. En 1999 apagaron os seus dispositivos de voo e despois cambiaron o hardware e os transmisores do telescopio dende o que a controlaban por outros máis novos; en 2008, cando foi tempo de planificar qué facer coa nave, decidiron que era urxente poñerse a esperar, coma Cabanillas.
E ahora está de volta. Vai achegarse á Lúa o 10 agosto. Visto que a NASA estaba deixándoa pasar, un grupo de aficionados (programadores, enxeñeiros, físicos) decidiron organizarse e rescata-la ISEE-3 pola súa conta. Pretendían devolvela á misión orixinal da que foi roubada fai 32 anos, recuperala para a Ciencia e concederlle un último baile cando xa a deran por amortizada.
Primeiro estableceron una campaña de crowdfunding a través da que obtiveron financiación, despois conseguiron o permiso da NASA e alquilaron tempo nun telescopio, recuperaron ou recrearon con tecnoloxía moderna os transmisores que a NASA tirara nos 2000, e tomaron o control da nave. Publico esta entrada o 1 de xullo, e as cousas tenen moi boa pinta: hoxe mesmo recibiron por primeira vez datos do magnetómetro da nave, e mañá mesmo conseguirán activar dous dos propulsores e varia-la súa velocidade de xiro.
Pero non o van conseguir. Intentarán volver encende-los motores durante catro semanas. Concluirán que perderon o gas que presuriza o combustible e o move polas tuberías do sistema de propulsión, e aínda que todo o demáis funcione increíblemente ben para unha vella máquina que leva 40 anos dando voltas polo espacio, ese problema será suficiente para que non poidan redirixi-la nave. Así que se resignarán a deixala marchar na mesma órbita; pero antes encenderán todo o instrumental científico e declararán inaugurada, con certo gusto polas palabras rimbombantes, a primeira "Citizen Science Interplanetary Mission".
A min téñenme gañado para a causa, claro. Desde o principio, desde o romanticismo da idea inicial dun grupo de hackers e amateurs rescatando unha vella nave "menos intelixente ca unha tostadora" e recuperándoa para o ben común, contando ademáis coa axuda de Farquhar, que a estas alturas é un venerable señor de oitenta e dous anos. Unha historia fascinante, espectacular.
Pero non está moi claro durante cánto tempo serán capaces os radioaficionados de recibi-los datos que rexistre a ISEE-3, ou si serán capaces de interpretalos. Necesitarán alquilar máis tempo nos radiotelescopios da NASA, e finalmente incluso estes deixarán de captar a súa señal. Corre o risco de converterse noutra marca de furthest South, atractiva pero vacía.
Igual estou estirando demasiado a idea orixinal, así que será millor que volvamos unhas páxinas máis atrás. De volta á expedición Discovery, os científicos acabaron resignándose a que necesitaban para os seus experimentos a alguén que os levase hasta alí, que fose capaz de establecer e organizar un campamento e que en xeral cargase pesos; así que o comité de organización, despois de nombrar xefe da expedición ó xeólogo John W. Gregory, contratou por recomendación da RGS a un capitán da Marina chamado Robert Scott ó que lle deron o mando do HMS Discovery e unhas intruccións bastante condescendientes: "(T)he Captain would be instructed to give such assistance as required in dredging, tow-netting etc., to place boats where required at the disposal of the scientific staff."
Nalgunha parte escribín xa sobre cómo somos capaces de resumi-la independencia de Cataluña e a loita entre neoliberalismo e socialdemocracia nun derbi de fútbol, ou usa-la rivalidade entre dous ciclistas coma metáfora da caída do fascismo en Italia. Non costa nada crear unha mitoloxía que encha o fuado entre a Royal Society e a RGS: contrapoñe-la sensatez conservadora e un tanto gris frente a unha fuxida hacia adiante, debuxa-la caricatura dun ratón de laboratorio en bata blanca, incapaz de facer lume, montado nun trineo e sendo arrastrado por Mal Reynolds.
Neste clima de disputas, que podedes sentirvos libres de extrapolar á rivalidade futbolística que queirades, xurdiu a figura polarizadora de Scott, que se rebelou co apoio de Markham e a Royal Navy. Esixiu te-lo control absoluto da expedición, tanto no barco coma en terra; provocou a dimisión de Gregory, quen se marchou declarando que o traballo científico "non debería estar subordinado a unha aventura naval"; conseguiu que o Almirantazgo liberase das súas funcións a outros oficiais da Marina para que o arroupasen; e finalmente estableceu o código naval entre tódolos expedicionarios, fora cal fora a súa orixe.
O plantel científico, dentro dunha tripulación total de 49 personas, acabou por constar de cinco membros. Entre eles había un xeólogo de 22 anos e un médico recién licenciado, e respondían en teoría ante un xefe científico que nin siquiera viaxara á Antártida, senón que se quedara en Sudáfrica.
Curiosamente, foi neste menguado grupo rival onde Scott encontrou ó seu máis cercano colaborador: o médico e zoólogo Edward Wilson, un home diplomático, paciente e optimista, que mantiña moi boas relacións con tódolos oficiais e mariñeiros.
Scott propúxolle a Wilson que o acompañara no seu proxecto personal: pretendía realizar unha gran viaxe de exploración en dirección Sur na temporada de verán de 1902. Non se marcaba o Polo como obxectivo, pero non renunciaría a el si o tiña cerca. Wilson tivo reticencias porque tiña un traballo oscuro e valioso que realizar e non quería deixalo de lado; pero sabía que Scott lle estaba a brindar unha oportunidade que tódolos demáis membros da expedición desexaban, así que finalmente aceptou.
Como consecuencia desto, cando o teniente Skelton encontrou unha colonia de pingüinos Emperador baixo o cabo Crozier, a única persona da expedición que entendía a importancia científica daquel descubrimiento estaba camiñando en dirección Sur con Scott e Shackleton, lanzado á aventura, perseguindo cometas. 



 
REFERENCIAS
"El peor viaje del mundo" de Apsley Cherry-Garrard

 (1) A carreira ó Everest, sin embargo, esquivou hasta onde eu sei a tentación de autoxustificarse apelando ó ben común. A un dos seu participantes, George Mallory, atribúeselle a frase de que quería escalar a montaña simplemente "because it is there". Que esa frase seña unha simplificación casi ridícula do que realmente escribiu é outro asunto, claro.
 (2) O saque inicial do Mundial foi realizado por un rapaz parapléxico que empleaba un exoesqueleto controlado pola súa mente. Por participar nesta maniobra publicitaria, o doctor Nicolelis recibiu financiación pública para o seu proxecto; por outra parte, o seu obxectivo inicial era emplear unha técnica moi avanzada (implantes cerebrales para controla-lo exoesqueleto), pero as prisas do Mundial obligárono a resignarse a outra (un gorro de electrodos) que xa se utilizara moitas máis veces.
(3) A estes puntos de equilibrio chámaselles Lagrangianos, en honor a Joseph-Louis de Lagrange(4), quen enunciou o teorema do punto medio. A relación deste coa existencia de solucións para as ecuacións do sistema Terra-Sol é probablemente trivial, si recordo ben as miñas clases de Cálculo I. Farquhar foi o descubridor das "órbitas de halo" gracias ás cales unha nave pode orbitar en torno ós Lagrangianos, que son puntos sin atracción gravitatoria propia, así que era o causante de que a ISEE-3 estivese alí para empezar.
(4) Curiosamente Lagrange empezouse a interesar polas matemáticas a raíz de ler un libro de Edmund Halley cando era adolescente, o que é un dato secundario que dota de simetría ou circularidade á aventura da ISEE-3. Halley por outra parte era membro da Royal Society, pero igual me estou pasando co da simetría. Ás veces levo as ideas lonxe de máis.
(5) Farquhar foi o descubridor das "órbitas de halo" gracias ás cales unha nave pode orbitar en torno ós Lagrangianos, que son puntos sin atracción gravitatoria propia; era o causante, por tanto, de que a ISEE-3 estivese alí to begin with. Escribe Quirantes que diseñaba as misións pade forma que os momentos máis importantes, coma por exemplo as insercións orbitais, coincidisen con aniversarios de bodas e cumpleanos da súa familia.

sábado, 14 de junio de 2014

Un volcán extinto na Antártida

O monte Terror recibe ese nome tan apropiado para un conto de Lovecraft polo HMS Terror, o segundo barco da expedición de James C. Ross(1) (you might remember him from such geographical features as the Ross Sea, the Ross Ice Barrier or the Ross Island) quen, posiblemente despois de constatar o pouco práctico que resultaba poñerlle o seu nome a todo aquelo que a súa vista abarcaba, nombrou dous dos volcáns da súa illa como Erebus e Terror, polas naves da súa expedición; e aínda despois dedicoulle un mísero cabo na base do monte Terror ó seu suposto mellor amigo, Francis Crozier, capitán do barco Terror.
E agora, ante a posibilidade de que alguén siga interesado no que vos estou contando, deixade que me líe nunha confusa explicación científica que non acabo de comprender. Pese ó que pensábamos ós que non temos nin idea do tema, o xeo da Antártida non está eternamente quieto e acumulándose por los siglos de los siglos, senón que forma correntes, igual que a auga líquida, que flúen por gravidade desde o centro do continente a través de glaciares ás placas flotantes da costa. A Barreira de Ross é, máis ou menos(2), unha lengua de xeo que avanza densa e pesada ata desembocar no mar, formando un impresionante acantilado de ata 50 metros de altura(4) que se extende 600 kilómetros ó Este da illa de Ross e que tén(6) máis de catarata que de muro de xeo.
E prácticamente o único obstáculo que encontra ó seu paso esa lenta riada é o cabo Crozier, un brazo de terra que non debería estar alí, no extremo oriental da illa de Ross, á sombra do Terror. O xeo acumúlase coa forza seca e simple das reglas da natureza cumplíndose sobre el, e prodúcese unha batalla en sordina entre a lengua de xeo e o monte Terror, 3.000 metros de volcán resistindo de pé un empuxe avasallador, coma un árbol no medio dunha riada. Ademáis desa violencia soterrada, que provoca ruxidos e temblores, o vento nesa zona é un dos peores da Terra, hai tormentas constantes e un mar que bate con forza sobre as covas e crevassesnos acantilados de xeo, desprendendo témpanos enormes que caen con estrépito dende as alturas.
Cherry escribe que o cabo Crozier é "the kind of place where giants have had a good time in their childhood, playing with ice instead of mud -so much cleaner too!", o cal, francamente, destroza a ambientación que estaba conseguindo no párrafo anterior. Deixádeme que copie un fragmento de "Hacia el Polo", de Fritjof Nansen, que non ten moito que ver pero é máis grandioso:
"La lucha de hielo contra hielo es, sin duda, un espectáculo extraordinario. Se siente uno en presencia de fuerzas titánicas.
Al comienzo de una gran presión parece que todo el globo ha de conmoverse con tales choques. Primero se oye como el retumbo de un terremoto muy lejano, luego el ruido se acerca y estalla a la vez en diversos puntos. Los ecos del gran desierto de nieve, hasta allí silencioso, repiten ese mugido con estampidos de trueno, los gigantes de la Naturaleza se preparan para el combate. El hielo cruje por todos lados, se rompe y se amontona formando torosses y, de repente, os encontráis en medio de esa lucha espantosa.
Todo rechina y muge, el hielo se estremece cuando pisáis; por todas partes terribles convulsiones. Envueltos en tinieblas, veis subir los témpanos como montañas, y acercarse a vosotros como olas amenazadoras. Fragmentos de cuatro o cinco metros saltan al aire en esas colisiones, y montan unos sobre otros o caen pulverizados... Ahora os envuelven por doquier masas de hielo móvil prontas a desplomarse sobre vosotros. Para libraros de su estrujón mortal os disponéis a huir; pero delante de vuestros pies cede el hielo, se abre una negra sima y el agua fluye a oleadas por la abertura. Si queréis escapar en la otra dirección, a través de la oscuridad distinguís una nueva cordillera de moles que avanzan hacia vosotros. Buscáis otro paso y encontráis cerrada toda salida."
En 1902, unha partida de exploradores da Discovery que inspeccionaba a cara Norte do Crozier baixo o mando do teniente Skelton descubriu unhos puntos negros movéndose torpemente nunha pequena plataforma de xeo recente ó pé dos acantilados da Barreira, aproximadamente 200 metros baixo o cabo. Observándoos con maior precisión os días seguintes, déronse conta de que aquel remanso nun campo de batalla entre xigantes fora o lugar escollido polos pingüinos Emperador para establecer a súa única colonia coñecida.


 
REFERENCIAS
"El peor viaje del mundo" de Apsley Cherry-Garrard
"Scott's Last Expedition" de Robert Falcon Scott(7)
"Hacia el Polo" de Fritjof Nansen


(1) Un dos financiadores da expedición foi, I'm delighted to say, Sir Francis Beaufort, moi apreciado neste blog por dar nome a unha escala de medición da forza do vento que non inclúe velocidades, pero sí observacións empíricas curiosamente específicas, coma "cáense as follas dos árboles e empezan a moverse os muíños" (viento flojito), ou "agítanse as follas e ondulan as bandeiras" (viento flojo).
(2) A capa superficial avanza sobre o xeo existente, afundindo a Barreira baixo o seu peso(3). Esto fai que parte da base entre en contacto con correntes profundas  de auga quente e se funda. E o mecanismo principal polo cal non se sigue acumulando xeo é este, por espectacular que sexa o desprendemento de icebergs.
(3) Así que, coma os colmillos dos mamuts, os esqueletos dos corales e en xeral moitas outras cousas, as capas de xeo sirven para medi-lo paso do tempo. Leín un paper no que falaban dun glaciar seco fai 400 anos que descubriran ó encontrar grietas de presión no xeo baixo capas máis recentes na Barreira de Ross.
(4) En 1841, James C. Ross encontrou(5), navegando a través de bloques de xeo, un mar libre que entraba 800 kilómetros no continente conocido ata entón, e lanzouse por el en dirección Sur, desexando batir o récord de latitude e tal vez plantar a bandeira inglesa no Polo, ata que se encontrou coa barreira de xeo (á cal, supoño que merecerá a pena que o aclare nalgunha parte, non foi el quen decidiu chamarlle "de Ross"). "Well", escribiu no seu diario, "there's no more chance of sailing through that than through the cliffs of Dover". 
(5) O descubrimento foi, por certo, un tanto casual: solo decidiu explorar aquela zona de costa porque a que tiña planeada orixinalmente estaba xa ocupada por unha expedición francesa, comandada por un señor moi parecido a Colin Firth que despois acabaría comprando para Francia a Venus de Milo; e outra americana, cuios achádegos foron a base inicial do que agora é o Smithsonian. Ambas expedicións cruzábanse entre sí e facíanse maniobras evasivas, e tal, así que Ross decidiu irse investigar onde non o molestasen.
(6) Máis ou menos(2), reitero.
(7) O libro dos diarios de Scott foi editado por Leonard Huxley, biólogo evolutivo apodado "o bulldog de Darwin". Merece a pena apuntar que Huxley foi pai, aparte do famoso Aldous, de Andrew Fielding Huxley, non tan famoso pero laureado co Nobel de Medicina en 1963, so there's that; e de Julian, inventor dos gorros de papel albal cos que se representa sempre ós conspiranoicos e primeiro secretario general da UNESCO. O primeiro responsable de ACNUR foi Fritjof Nansen, por certo, a quen non paro de mencionar neste texto coas excusas máis perentorias.

jueves, 12 de junio de 2014

Tres dinosaurios en el trineo (I)

Tres hombres llegaron al monte Terror tras caminar de noche sobre el mar durante diecinueve días.
Uno puede pensar en el hielo de la Antártida como algo estable, inmóvil, acumulándose capa a capa a lo largo de los milenios; pero lo cierto es que forma corrientes igual que el agua líquida, que fluyen a través de glaciares desde el centro del continente hacia las Barreras, inmensas plataformas flotantes de hielo que se extienden a lo largo de la costa. En ellas la lengua de hielo pierde velocidad, como un río en su desembocadura
La mayor de estas placas es la Barrera de Ross. A ella llega una lengua de hielo compuesta por decenas de glaciares que avanza, lenta pero inexorablemente, en dirección al mar. Prácticamente el único obstáculo que encuentran a su paso es el cabo Crozier, un brazo de tierra de 300 metros de altura que no debería estar allí, en el extremo oriental de la isla de Ross, a la sombra del monte Terror. El hielo serpentea a su alrededor y amenaza con desbordarlo, se acumula con la fuerza seca y simple de las reglas de la naturaleza al cumplirse sobre él.
Se produce entonces una batalla en sordina entre la corriente de hielo y el Crozier. Este tiene que resistir un empuje constante y erosionador, como un árbol en medio de una riada; pero por otra parte frena el flujo del hielo y hace que se se produzcan crevasses, grietas de presión provocadas la diferencia de velocidades entre el que puede avanzar libremente y el que se queda encajonado por el cabo. Estas grietas son muy verticales y pueden llegar a tener decenas de metros de profundidad, y habitualmente se tapan con nieve recién caída, lo cual las hace muy peligrosas incluso a plena luz del día.
Los tres hombres habían salido de su base, en el Suroeste de la isla de Ross, el 27 de junio de 1911, con la intención de rodearla caminando sobre el mar de crevasses, en la oscuridad del invierno antártico, hasta llegar al cabo Crozier.
Antes de dar cada paso necesitaban tentar con el pie y guiarse por el sonido que les devolvía el suelo para intuir si podían cargar todo su peso, así que permanecían callados. Los dientes se les partían al castañear por el frío; el sudor se congelaba sobre su piel antes de llegar a la ropa. Arrastraban 300 kilogramos en dos trineos, y en ocasiones la nieve era tan blanda que tenían que dejar uno atrás mientras avanzaban con el otro. Varias veces por día alguno de los tres tenía que parar y empezar a golpearse metódicamente las piernas o un brazo para evitar que se les congelasen; mientras tanto, los otros continuaban caminando sin esperarlo. Todas las noches el aire que exhalaban al dormir iba formando una capa de escarcha sobre su cara y haciendo que cada vez respirasen con más fatiga. Al día siguiente tenían que levantar el campamento y continuar caminando, paso a paso.
Pasaron frío porque lo hacía, sueño porque no podían dormir, hambre porque gastaban mucha energía y comían poco. Durante ese viaje de diecinueve días, vivieron el horror seco y simple de las reglas de la naturaleza al cumplirse sobre ellos, día a día, simplemente porque no deberían estar allí. Esto era cierto para los tres, pero especialmente para Apsley Cherry-Garrard.

sábado, 24 de mayo de 2014

Milagro de North Jackson no Palomar (I)

Contan nun capítulo recente de Radiolab (but then again, todos o son) a historia dun partido de baloncesto de instituto que se xogou nun pequeno pobo de Alabama, chamado Stevenson, o día de San Valentín de 1992.
Esa edición do programa trata da dialéctica de favoritos e underdogs no deporte. Para facer interesante un enfrentamento, explican Jad Abumrad e Robert Krulwich, hai que fabricar unha historia arredor. A máis extendida, a máis fácilmente asimilable, é a de establecer un David e un Goliath: os espectadores neutrais decantarémonos automaticamente polo competidor que con menos posibilidades, e estaremos interesados a partir de ahí.
Ó final do capítulo narran o partido de Stevenson. Enfrentábanse os locais North Jackson Chiefs cos Wildcats do veciño pobo de Fort Payne. Non había ningún título en xogo, nin siquiera era un playoff, e ningún dos equipos era particularmente bon. Incluso esaxerei cando dixen que eran pobos veciños: Stevenson e Fort Payne están a uns 70 kilómetros un do outro, máis ou menos coma Lugo e Ribadeo. A ningún oínte de Radiolab, e a ningún de vosoutros for that matter, lle debería importar cómo quedasen, o cal supoño que o convirte nun exemplo perfecto para Jad e Robert e nun reto para min.
O partido desarrollouse por cauces perfectamente mediocres, como cabía esperar, salvo pola cantidade de faltas que estaban cometendo ambos equipos: ó final dos 40 minutos sumaban 75, unha cada 32 segundos. Foi unha constante sucesión de faltas interrumpida por breves momentos de xogo nos que, por outra parte, abundaron as perdas de balón e os fallos. O marcador foi moi baixo, pero chegou apretado ó final.
Hai unha reportaxe boísima de Thomas Lake en Sports Illustrated na que transcribe a narración do último cuarto. Quedando aproximadamente medio minuto, os North Jackson Chiefs perden de tres pero Travis Smith, o seu base, rouba a pelota e anota fácilmente ó contraataque. A diferencia queda reducida a un punto.
Aproximadamente nese momento do partido, Nacho pide tempo morto. Nosoutros estamos empatados con Ribadeo, a última posesión é nosa e eles solo teñen tres en cancha. Podemos gañar por primeira vez, na última xornada da temporada. Mentras nos aclara esto un tanto innecesariamente a Nacho váiselle poñendo unha sonrisa canalla que aínda non entendemos. Podemos gañar, dícenos, e volvernos a casa satisfeitos polo día, pero tamén podemos deixar pasa-la posesión e forza-la prórroga.
A esas alturas do tempo morto probablemente Bieito, que é o millor do equipo, xa entende de qué esta falando; pero está eliminados por faltas así que de todas formas a responsabilidade cae nos cinco suplentes que aínda podemos xogar, e que agora mesmo miramos a Nacho coma vacas ó tren.
Desa maneira, síguenos explicando, teremos dez minutos por diante contra tres xogadores e non solamente gañaremos o partido, senón que poderemos remontarlles os seis puntos de basket-average que nos sacaran na primeira xornada e que os mantiveran penúltimos na tabla semana a semana, ó largo de meses de derrotas en paralelo. Cabe a posibilidade, en definitiva, de que acabemo-lo ano sin se-lo peor equipo da provincia.
O árbitro chámanos á pista mediada a explicación de Nacho, e á salida do tempo morto os Wildcats plantean unha xogada longa para gastar tempo. Os Chiefs acaban por cometer unha falta con cinco segundos no reloxo que os pode deixar a tres puntos, e ademáis acarrea outra eliminación.
Soamente quedan 6 Chiefs dispoñibles. A situación é desesperada, pero non grave: cando o tirador dos Wildcats falla o segundo dos seus tiros libres, os Chiefs atrapan o rebote e lánzanse ó contrataque; a diferencia é de dous puntos, a victoria é posible. Travis Smith chega en carreira armando o brazo a toda présa e lanza un triple sobre a bocina.
Falla, pero os árbitros pitan falta novamente, a número 75 do partido. Smith tén tres tiros libres sin tempo no reloxo. Pode gañar o partido, pero solo transforma dous deles. Prórroga.
Nosoutros salimos do tempo morto confusos polo emocionante que se acaba de poñe-lo partido de Alabama; sin acabar de asimilar completamente todo o que nos dixo Nacho e probablemente por eso convencidos, contra o seu criterio e francamente tamén contra o sentido común, de xogarnos honradamente a última posesión. Gustaríame recordar por qué.
Fallamos, claro, non merece a pena nin comentalo, éramos malos de narices. Cinco suplentes habituais, sempre no fondo do banquillo do equipo malo de Estudiantes, fose cal fose a categoría ou o tempo que levásemos nela. Fallamos e acabamos na prórroga de todas formas e non importou, pero gustaríame saber qué pensábamos naquel momento, cando decidimos ser honrados e face-lo correcto, enfrentar cara a cara ós nosos rivales. Con romanticismo na mirada adolescente.


jueves, 10 de abril de 2014

También somos los goles que no hemos vivido (I)

El 14 de mayo del 94 yo tenía siete años y me había hecho del Dépor sin querer, oyendo las retrasmisiones de la TVG en el televisor que mi abuelo tenía sobre la nevera.
Nos habíamos mudado a Lugo un par de años antes, pero todos los fines de semana volvíamos a la aldea y el sábado íbamos a cenar con mis abuelos. Siempre era sábado, siempre cenábamos caldo, había partido en la Gallega y nos sentábamos igual a la mesa. Mi prima ocupaba el cabecero; a su izquierda se sentaban su abuelo, su padre y su tío, en un banco pegado a la pared. Los cuatro R. estaban concentrados en el fútbol, sus miradas sobrevolaban la cocina esquivando las cabezas de mi madre, mi tía y mi abuela, que estaban sentadas a mi lado de espaldas al televisor.
Somos los goles que hemos vivido pero también son importantes los que no llegamos a ver porque estábamos contra la pared, mirando mirar el partido. Viéndolos levantar de repente la cabeza y tensar el cuello, gritarle a la televisión que tirase y danzar abrazados en un instante infinito; viéndonos ajenos al grupo, sintiendo curiosidad y envidia.
A mí me hacía gracia oir el nombre de Bebeto y empecé a fijarme en lo que decía el hombre a mis espaldas, esperando oir "¡Bebeto!". Así se empieza a deshacer una madeja, tirando de un hilo. Al cabo de un tiempo me di cuenta de que casi siempre que el periodista gritaba "¡Bebeto!" había un gol, así que me giraba en mi silla cada vez que lo oía. En cuestión de semanas, mi padre acabó por hacerme un hueco en su lado de la mesa, rodeado de los demás R., frente a mi madre.

sábado, 22 de marzo de 2014

Ruta 60

Un chico de unos veinte años caminaba por la cuneta de una carretera de montaña estrecha y zigzagueante, haciéndole gestos a todos los coches que pasaban para que parasen. Vestía una chaqueta de lana con capucha completamente inútil bajo la lluvia, tenía mechones rubios pegados sobre la frente, parecía un pájaro con las alas mojadas.
Un coche oscuro de cristales tintados paró a unos metros de él, y poco después se abrió la puerta del copiloto, al tiempo que un rayo cruzaba el cielo. El joven dudó un instante pero acabó por subirse. Tras esto, el coche reanudó la marcha mientras el agua continuaba cayendo pesada sobre la carretera.
- No llovía tanto…
- Ya, no se veía venir, ¿verdad?…
El joven dejó caer la chaqueta en el suelo del coche y miró a su interlocutor, un hombre de unos treinta años de gesto serio. Llevaba las mangas de la camisa cuidadosamente dobladas hacia arriba; se había desabrochado el botón superior y aflojado la corbata. Agarraba el volante con fuerza, con seguridad, y parecía muy concentrado en conducir: no desviaba la vista de la carretera, ni siquiera lo miraba con el rabillo del ojo. Componiendo un gesto de fastidio con la boca, el joven le dijo:
- Menos mal que llevas puesto Pearl Jam; si no, me habría costado reconocerte…
- Ha pasado mucho tiempo.
- Quince años, casi. Has hecho bien en volver, se te ha echado mucho de menos por aquí. Pero mírate: traje, gomina… Pareces un ejecutivo.
- Me lo exigen en el trabajo nuevo, no es cosa mía. Es algo engorroso, pero me gusta el trabajo y vivir en casa y bajar al pueblo en un cuarto de hora, sin los atascos y los problemas de aparcamiento de la ciudad, que son… - en ese momento lo miró directamente a los ojos, y dejó la frase sin terminar- Te veo todos los días. Todas las mañanas al ir a trabajar, y otra vez por las noches, caminando por esta carretera como si estuvieses esperándome, exactamente igual que aquel día.
- Sí, y pasas de largo…
- Pues claro; enciendo la radio, intento distraerme con cualquier cosa y paso de largo. Dios, sí, ¿qué quieres? Tú harías lo mismo. Pero hoy he tenido que parar, por la tormenta, la lluvia…
- No, aquel día no llovía tanto.
Tras decir eso, el joven se quedó callado mirando por la ventana. Al cabo de un tiempo el hombre apagó la radio y le preguntó:
- ¿No vas a decir nada?
- ¿Qué quieres que te diga? No tenemos que hablar. Yo estoy aquí y tú me llevas contigo.
- Aquel día tampoco hablabas… -el hombre parecía estar pensando en voz alta-. Te subiste al coche, echaste el petate en el asiento de atrás, y luego te callaste  y me dejaste llevarte de vuelta a casa. Ni siquiera me dijiste adónde tenías pensado ir…
- ¿Tener pensado? No tenía pensado nada, qué iba a pensar, tenía veinte años… Ni siquiera estoy seguro de que quisiese irme, a lo mejor solo quería saber que podía, ¿comprendes? No lo recuerdo ya...
- Eso lo he pensado muchas veces. Nunca entendí por qué venías por esta carretera en vez de por la principal. Siempre pensé que realmente no querías escaparte de casa; por allí te habría podido coger un camionero, un transportista de esos, aquí solo te cruzarías con gente bajando madera del bosque al depósito.
- Me crucé contigo.
- Yo solo venía por aquí de casualidad, me había saltado el cruce de la otra carretera antes del puente y tenía pensado dar la vuelta para ir por la gasolinera... Nunca debería haber venido por aquí.
- Pero era lo que tenía que pasar, ¿no lo comprendes? Tenía razón. Yo no quería que me vieses y sabía que tú tampoco querías verme, pero era lo único que podía pasar. La única puta opción era volver a casa, y así fue toda la vida, y no tenía sentido decir nada, no sé, no tenía sentido intentarlo…


Y tenías que ser tú. No sabes cuánto te odié en ese viaje, me fastidiaba que me estuvieras llevando como si el hermano pequeño fuese yo, porque tú eras el responsable, el que se había sacado el permiso de conducir con dieciséis añitos recién cumplidos; y además papá te dejaba usar el coche mientras que yo tenía que ir por ahí haciendo autostop…
- Dios, pero yo no quería llevarte a casa, no tenía ni idea de qué hacer. Y si me hubieras dicho: “llévame a la ciudad”, o lo que fuera lo habría hecho, o “vente conmigo”. Pero simplemente te quedaste callado. Conduje a casa por pura costumbre, podría haber ido a otro sitio, sin ser consciente, como un autómata…
- Hey, está bien, no te disculpes, de una u otra forma todo habría sucedido igual, no estoy aquí por eso.
El joven acercó su mano al hombro de su hermano para palmearle en la espalda, pero éste, al darse cuenta, se apartó gritando:
- ¿Y por qué estás, entonces? Dios, ¿por qué sigues aquí, dando vueltas? Me cruzo todos los días contigo por el barrio, en cualquier sitio: ayer pasé por delante de la librería de la señora Fletcher y allí te vi, reflejado en el escaparate. Te ví de refilón pero eras tú, al otro lado de la calle, sonriendo como un niño y tomando carrerilla para lanzarte contra el cristal, como el día que papá te echó de casa… Y ahora te has metido en mi coche… ¡En mi coche! ¿Te das cuenta?... No te entiendo, no sé qué haces aquí, ¿por qué me persigues?
 - No te asustes, estoy... porque no puedo estar en otro sitio, no me queda más remedio.
- ¿Pero qué significa eso, me lo quieres explicar? ¿Qué haces dentro de mi coche, de este coche? ¿Cómo puedo estar hablando contigo?
El joven le contestó:
- Escucha, no tenemos por qué hablar de todo aquello si te vas a poner así, pero el caso es que estaba haciendo autoestop porque tengo que ir a un sitio y tú has parado, deberías ayudarme...
- Jesús, esto ya no tiene ningún sentido.
- ¿Tú te acuerdas de mi canario? No creo, tú eras todavía muy pequeño y supongo que nunca te contaríamos la historia, pero el caso es que cuando estaba en tercer grado mamá convenció a papá para que me dejasen tener una mascota. Y me compraron un canario, lo trajeron de la tienda metido en una jaula enorme, de esas que tienen forma de carpa de circo. Era muy bonita, luego la vendimos un verano en el rastrillo de la comunidad; pero el caso es que a mí me daba mucha pena el pájaro, tenerlo encerrado y todo eso, así que cuando mamá no estaba le abría la portezuela y lo dejaba volar por toda la habitación. A veces se posaba en el borde de tu cuna y te cantaba desde allí.
Pero un día se marchó volando por una ventana abierta. Nunca se había escapado, no podía haberlo imaginado. Lo seguí corriendo hasta el parque O'Donnell, y me lo encontré, posado en el respaldo de un banco. Había un chico sentado en él y tenía dos o tres perros, pero el canario no se movía. Lo habrían podido comer, estoy seguro, estaba como hipnotizado. Lo cogí para llevarlo de vuelta a casa, y ni siquiera entonces reaccionó. En cuanto me alejé del banco empezó a aletear, pobrecito. Yo lo apretaba mucho porque tenía que volver a casa antes de que llegase mamá, y además estaba cabreado con él por escaparse y porque seguía insistiendo todavía. Joder, pero no quería hacerle daño, no me daba cuenta de lo que estaba pasando…
- No me digas que lo mataste.
- Para cuando llegué a casa ya estaba muerto. Mamá me vio nada más entrar por la puerta, con el pájaro estrangulado en la mano, y no supe qué decirle. Me eché a llorar, no sé si por ella o por el pájaro o por qué… Al final lo metí en una caja de zapatos y le pedí a mamá que me llevase al parque para enterrarlo. Que tontería, ¿te das cuenta?, fue un viaje de ida y vuelta…
El hombre vio por el espejo retrovisor que en el asiento de atrás del coche se acababa de sentar un niño pequeño, de unos ocho o nueve años, vestido con un uniforme escolar. Era exactamente igual a su hermano en la foto del colegio que tenían en casa, sobre la repisa de la chimenea.
El niño hacía pucheros y se limpiaba los mocos con la manga de la chaqueta. Llevaba sobre su regazo una caja de zapatos abierta, y finalmente sacó de ella una mancha amarilla informe, gelatinosa.
- ¿Qué es eso?
- Es el pájaro. Es bastante raro, lo sé, ya suponía que no te acordarías de él. Tú eras muy pequeño entonces…
- Dios, qué asco.
El niño jugueteaba con la gelatina amarilla, pasándosela de una mano a la otra y pringándose los dedos. A veces la estrujaba con ambas manos, y entonces algunos chorros salían disparados manchando la tapicería del coche y también su uniforme.
- Mamá va a pasar por el parque dentro de unos veinte minutos, y el niño tiene que estar allí. Pasa por allí todos los jueves al volver de la reunión parroquial, y últimamente, desde que le dijiste que aquel día había intentado escaparme de casa, se acuerda siempre de lo del canario... no sé, supongo que es lógico si tienes en cuenta lo que pasó después...
Así que lo tengo que llevar todas las semanas, porque es pequeño y no puede andar solo por los sitios, claro, y además el él... ¿sabes?, de pequeño era un trasto, me estoy dando cuenta últimamente… Bueno, y la verdad es que necesito que nos lleves, he tenido que esperarte aquí y se nos ha hecho tarde -el joven sonreía tímidamente a su hermano al decirle esto. 
El niño había abierto la ventana trasera del automóvil, y se limpiaba la gelatina amarilla de los dedos con el agua de la lluvia. Después sacó la cabeza para que el aire le diese en la cara.
- ¿Sabes? Creo que sí que me acuerdo del canario… Recuerdo un pájaro que se posaba en la mesilla del cuarto y cantaba, es una imagen que tengo grabada desde pequeño; pero en casa no se habló nunca de él, así que supongo que acabé pensando que había sido simplemente un sueño de beb...
En ese momento una sombra amarilla apareció volando de frente al coche, y, sin que el hombre pudiera hacer nada por evitarlo, se estampó contra el parabrisas con un sonoro golpe, dejando en el cristal una enorme mancha roja.
- ¡¿Pero qué ha sido eso?! ¿Tú has visto que nos tirasen una piedra o algo así?
-  No, me parece que te acabas de cargar al canario.
- ¡Dios! Pero… pero el cristal está roto, ¡pero cómo es posible…!
- Sí, la verdad es que ha sido un buen golpe… -concedió su hermano-. Vas a tener que llevarlo al taller…
Luego encogió los hombros, y se dio la vuelta en su asiento para acariciarle la cabeza al niño, que se había puesto a llorar de nuevo, mirando al pajarillo, muerto del todo dentro de su caja. Le pellizcó los mofletes y le hizo carantoñas. Fuera del coche la lluvia continuaba cayendo fuerte, real y sin motivo, y en poco tiempo lavó la sangre del parabrisas. En el cristal había quedado una marca circular, como una telaraña.

jueves, 13 de marzo de 2014

Reseña fútil de reseña

Incluso ahora, que hace años que no juego al baloncesto, tengo interiorizado el tiro a canasta. Lo practiqué mucho de pequeño y llegó a resultarme natural. No medía mentalmente la distancia a la que estaba del aro, ni me concentraba en seguir la mecánica de tiro paso a paso, ni calculaba la fuerza o el ángulo; simplemente miraba fugazmente la canasta y me salía el gesto fluído, sin saber cómo. La puntería se tiene sin entenderla.
Cuando tiras un tiro libre, el reloj está parado. Como si no hubiese tiempo. El partido está suspendido; tú tienes en tus manos el único balón, y todos te miran.
En ese momento te das cuenta de que ya no recuerdas cómo tirar a canasta. Que nunca lo has sabido realmente; solo había que oír la música y dejarse llevar.
Y mientras todos bailan en un instante infinito, tú eres consciente del peso y la solidez de tu cuerpo. Notas un cosquilleo eléctrico que te nace en el tríceps y baja por el brazo poniéndote los pelos de punta.
La manera que tienes de salvar la situación es fiarte de la precisión de la mecánica. Separas los pies, flexionas las rodillas, levantas el brazo de apoyo formando un ángulo recto con el codo, notas el contacto del balón en las yemas de los cinco dedos y la concavidad de la mano. Cada parte de tu cuerpo se mueve por separado, no recuerdas si estirar las piernas antes o después que el brazo. Inmediatamente después de soltar la pelota sientes un vacío en el anverso de la muñeca, como si te faltase de repente el reloj. Pero a veces el tiro entra, claro.
Jorge Martínez está leyendo un libro de Arcadi Espada y ha escrito una reseña copiando su estilo, supongo que sin poder evitarlo. Martínez escribe habitualmente y ya le sale el gesto fluído. Me gusta leer su blog; a priori no tendríamos mucho en común, pero se mudó a París a la vez que yo me venía a Barcelona, y en todos sus textos hay como mínimo una idea, un chispazo que entra limpio como un triple desde la esquina, sin tocar aro.
Esta vez, sin embargo, escribe consciente del peso de sus dedos sobre las teclas. Duda, mide mentalmente las palabras, se concentra en cada frase, calcula lo que dice; en su búsqueda de precisión arcadiana en la mecánica creo que ha perdido algo de la puntería que tiene normalmente.

lunes, 10 de marzo de 2014

A peor viaxe do mundo

Tres homes, one of whom at any rate is feeling quite frightened, camiñan a escuras sobre o mar. Levan dezanove días de viaxe en plena noite e están chegando ó seu destino, nas faldas do monte Terror.
Bill Wilson, "Birdie" Bowers e Apsley Cherry-Garrard partiron da súa base no cabo Evans o 27 de xuño de 1911 con máis de 300 quilogramos de provisións en dous trineos. Rodean a illa de Ross camiñando a oscuras sobre o mar conxelado entre crevasses e seracs, grietas de presión no xeo que serían dificiles de ver incluso coa luz do día; antes de cada paso necesitan tentar co pé e guiarse polo sonido que lles devolve o chan para intuir si poden cargar todo o peso, así que camiñan en silencio.
Sufren temperaturas que se acercan ós -60º C. Os dentes pártenselles ó castañear, o sudor conxélase sobre a súa pel antes de chegar á roupa. Ó deitarse a durmir teñen alucinacións nas que soñan con dulces, e o aire que exhalan mentras tanto vai formando unha capa de escarcha sobre a súa cara que provoca que cada vez respiren con máis fatiga.
Pero ó día seguinte teñen que levanta-lo campamento e continuar avanzando. Tratan de arrastrar ambos trineos á vez, pero en ocasións a neve é tan blanda que teñen que deixar un atrás mentras avanzan co outro. Varias veces por día algún dos tres ten que parar e golpearse metódicamente as pernas ou un brazo para evitar que se lle conxelen, mentras os outros siguen camiñando sen esperalo.
Francamente, non son capaz de facerlle xustiza ó mal que o pasaron. Comparto esta frustración co propio Cherry, quen titulou o seu libro The Worst Journey in the World por este inferno grisáceo de dezanove días, e escribe nel:

"The horror of the nineteen days it took us to travel from Cape Evans to Cape Crozier would have to be re-experienced to be appreciated; and any one would be a fool who went again: it is not possible to describe it"
Dedícalle un largo capítulo que se lee buscando aire a bocanadas coma un peixe fora da auga, no que enumera un problema novo e inesperado(1) en cada párrafo; pero non se queda satisfeito. Por peligrosas que sexan as grietas de presión, a súa foi unha batalla soterrada, sin un momento heroico no que escaparan dunha habitación menguante agarrando o sombreiro xusto antes de que se pechase a porta. Viviron o horror seco e simple das reglas da natureza cumplíndose sobre eles. Frío, sono, fame, un barruzo de pequenos inconvenientes acumulándose un día tras outro, solamente porque non deberían estar alí.
A veces bromeo neste blog cos pequenos desenganos cotidianos que se me caen encima coma folios kamikazes. Téñoos agrupados baixo a etiqueta "Como camiñar nun prado inzado de rastrillos", que é unha referencia ós Simpson, e cando os escribo imaxínome esta escena de slapstick: o protagonista (eu, vaia) da un paso decidido nunha dirección e lévase un golpe na cara co mango dun enciño; desorientado, retrocede cun par de pasiños cortos e recibe outro no lombo, e son golpes que en realidade non doen; despois cáese hacia adiante sen poder evitar poñe-las mans para frena-lo golpe, mentras mira a cámara encollendo os hombros.
Agora pensade no pobre Cherry, un dos nosos, un rapaz pijo e torpón recén saído da universidade. Camiñando desorientado, pasando fame e frío. Notando por exemplo o dolor no codo por non durmir, e o cosquilleo no brazo coma si estivese tratando de escapar de si mesmo; o bloqueo da mandíbula por tela apretada; a pesadez de camiñar nun campo aberto, sin ter onde fixarse. Son sensacións que coñecemos, pero normalmente podemos sacudírnolas de encima e pasar a outra cousa, coma a miña lista de pequenas frustracións. Cherry o único que pode facer é dar un paso máis, atento ó sonido do xeo baixo o seu pé, e espera-lo seguinte golpe.


 
REFERENCIAS
"El peor viaje del mundo" de Apsley Cherry-Garrard

(1) A min nin se me ocurriría pensar, por exemplo, que cando levantan o campamento pola mañá teñen que decidir en qué postura queren arrastra-lo trineo durante todo o día: o abrigo váiselles quedar conxelado nada máis saír da tenda, e si colle unha posición incómoda (digamos que coa capucha demasiado baixa porque se encolleron ó sair) pasarán horas antes de que a poidan correxir.