Un volcán extinto na Antártida

O monte Terror recibe ese nome tan apropiado para un conto de Lovecraft polo HMS Terror, o segundo barco da expedición de James C. Ross⁽¹⁾ (you might remember him from such geographical features as the Ross Sea, the Ross Ice Barrier or the Ross Island) quen, posiblemente despois de constatar o pouco práctico que resultaba poñerlle o seu nome a todo aquelo que a súa vista abarcaba, nombrou dous dos volcáns da súa illa como Erebus e Terror, polas naves da súa expedición; e aínda despois dedicoulle un mísero cabo na base do monte Terror ó seu suposto mellor amigo, Francis Crozier, capitán do barco Terror.

E agora, ante a posibilidade de que alguén siga interesado no que vos estou contando, deixade que me líe nunha confusa explicación científica que non acabo de comprender. Pese ó que pensábamos ós que non temos nin idea do tema, o xeo da Antártida non está eternamente quieto e acumulándose por los siglos de los siglos, senón que forma correntes, igual que a auga líquida, que flúen por gravidade desde o centro do continente a través de glaciares ás placas flotantes da costa. A Barreira de Ross é, máis ou menos⁽²⁾, unha lengua de xeo que avanza densa e pesada ata desembocar no mar, formando un impresionante acantilado de ata 50 metros de altura⁽⁴⁾ que se extende 600 kilómetros ó Este da illa de Ross e que tén⁽⁶⁾ máis de catarata que de muro de xeo.

E prácticamente o único obstáculo que encontra ó seu paso esa lenta riada é o cabo Crozier, un brazo de terra que non debería estar alí, no extremo oriental da illa de Ross, á sombra do Terror. O xeo acumúlase coa forza seca e simple das reglas da natureza cumplíndose sobre el, e prodúcese unha batalla en sordina entre a lengua de xeo e o monte Terror, 3.000 metros de volcán resistindo de pé un empuxe avasallador, coma un árbol no medio dunha riada. Ademáis desa violencia soterrada, que provoca ruxidos e temblores, o vento nesa zona é un dos peores da Terra, hai tormentas constantes e un mar que bate con forza sobre as covas e crevassesnos acantilados de xeo, desprendendo témpanos enormes que caen con estrépito dende as alturas.

Cherry escribe que o cabo Crozier é "the kind of place where giants have had a good time in their childhood, playing with ice instead of mud -so much cleaner too!", o cal, francamente, destroza a ambientación que estaba conseguindo no párrafo anterior. Deixádeme que copie un fragmento de "Hacia el Polo", de Fritjof Nansen, que non ten moito que ver pero é máis grandioso:

"La lucha de hielo contra hielo es, sin duda, un espectáculo extraordinario. Se siente uno en presencia de fuerzas titánicas.

Al comienzo de una gran presión parece que todo el globo ha de conmoverse con tales choques. Primero se oye como el retumbo de un terremoto muy lejano, luego el ruido se acerca y estalla a la vez en diversos puntos. Los ecos del gran desierto de nieve, hasta allí silencioso, repiten ese mugido con estampidos de trueno, los gigantes de la Naturaleza se preparan para el combate. El hielo cruje por todos lados, se rompe y se amontona formando torosses y, de repente, os encontráis en medio de esa lucha espantosa.
Todo rechina y muge, el hielo se estremece cuando pisáis; por todas partes terribles convulsiones. Envueltos en tinieblas, veis subir los témpanos como montañas, y acercarse a vosotros como olas amenazadoras. Fragmentos de cuatro o cinco metros saltan al aire en esas colisiones, y montan unos sobre otros o caen pulverizados... Ahora os envuelven por doquier masas de hielo móvil prontas a desplomarse sobre vosotros. Para libraros de su estrujón mortal os disponéis a huir; pero delante de vuestros pies cede el hielo, se abre una negra sima y el agua fluye a oleadas por la abertura. Si queréis escapar en la otra dirección, a través de la oscuridad distinguís una nueva cordillera de moles que avanzan hacia vosotros. Buscáis otro paso y encontráis cerrada toda salida."

En 1902, unha partida de exploradores da Discovery que inspeccionaba a cara Norte do Crozier baixo o mando do teniente Skelton descubriu unhos puntos negros movéndose torpemente nunha pequena plataforma de xeo recente ó pé dos acantilados da Barreira, aproximadamente 200 metros baixo o cabo. Observándoos con maior precisión os días seguintes, déronse conta de que aquel remanso nun campo de batalla entre xigantes fora o lugar escollido polos pingüinos Emperador para establecer a súa única colonia coñecida.

 
REFERENCIAS

"El peor viaje del mundo" de Apsley Cherry-Garrard

"Scott's Last Expedition" de Robert Falcon Scott⁽⁷⁾
"Hacia el Polo" de Fritjof Nansen

⁽¹⁾ Un dos financiadores da expedición foi, I'm delighted to say, Sir Francis Beaufort, moi apreciado neste blog por dar nome a unha escala de medición da forza do vento que non inclúe velocidades, pero sí observacións empíricas curiosamente específicas, coma "cáense as follas dos árboles e empezan a moverse os muíños" (viento flojito), ou "agítanse as follas e ondulan as bandeiras" (viento flojo).

⁽²⁾ A capa superficial avanza sobre o xeo existente, afundindo a Barreira baixo o seu peso⁽³⁾. Esto fai que parte da base entre en contacto con correntes profundas  de auga quente e se funda. E o mecanismo principal polo cal non se sigue acumulando xeo é este, por espectacular que sexa o desprendemento de icebergs.

⁽³⁾ Así que, coma os colmillos dos mamuts, os esqueletos dos corales e en xeral moitas outras cousas, as capas de xeo sirven para medi-lo paso do tempo. Leín un paper no que falaban dun glaciar seco fai 400 anos que descubriran ó encontrar grietas de presión no xeo baixo capas máis recentes na Barreira de Ross.

⁽⁴⁾ En 1841, James C. Ross encontrou⁽⁵⁾, navegando a través de bloques de xeo, un mar libre que entraba 800 kilómetros no continente conocido ata entón, e lanzouse por el en dirección Sur, desexando batir o récord de latitude e tal vez plantar a bandeira inglesa no Polo, ata que se encontrou coa barreira de xeo (á cal, supoño que merecerá a pena que o aclare nalgunha parte, non foi el quen decidiu chamarlle "de Ross"). "Well", escribiu no seu diario, "there's no more chance of sailing through that than through the cliffs of Dover". 

⁽⁵⁾ O descubrimento foi, por certo, un tanto casual: solo decidiu explorar aquela zona de costa porque a que tiña planeada orixinalmente estaba xa ocupada por unha expedición francesa, comandada por un señor moi parecido a Colin Firth que despois acabaría comprando para Francia a Venus de Milo; e outra americana, cuios achádegos foron a base inicial do que agora é o Smithsonian. Ambas expedicións cruzábanse entre sí e facíanse maniobras evasivas, e tal, así que Ross decidiu irse investigar onde non o molestasen.

⁽⁶⁾ Máis ou menos⁽²⁾, reitero.

⁽⁷⁾ O libro dos diarios de Scott foi editado por Leonard Huxley, biólogo evolutivo apodado "o bulldog de Darwin". Merece a pena apuntar que Huxley foi pai, aparte do famoso Aldous, de Andrew Fielding Huxley, non tan famoso pero laureado co Nobel de Medicina en 1963, so there's that; e de Julian, inventor dos gorros de papel albal cos que se representa sempre ós conspiranoicos e primeiro secretario general da UNESCO. O primeiro responsable de ACNUR foi Fritjof Nansen, por certo, a quen non paro de mencionar neste texto coas excusas máis perentorias.